ایرانیان با آمیزش فرهنگ باستانی خود با اسلام در ایجاد تمدن اسلامی نقش موثری ایفا کرده اند.حضور ایرانیان در دستگاه خلافت دوره عباسی، بستری مناسب را برای پیشرفت و تکامل علم و ادب و هنر فراهم آورد. چنانکه مسلمانان وقتی از فتوحات، جنگ و درگیری رهایی یافتند و ثروت و قدرت رو به فزونی نهاد،گرایش به انواع هنر های زیبا در بین خلفـا، بزرگان و طبقات مختلف جامعه ی بغداد افزایش یافت.وسعت فتوحات عرب و آمیزشی که خواه ناخواه در اثنای کشورگشایی ها با ملل دیگر داشتند، افق هنر را به نظرشان گشوده تر کرد و آثار هنری تازه پدید آوردند که با مقـررات اسلام سازگار بود. در این میان هنر موسیقی به عنوان ابزاری مهم برای جلوه گر ساختن شکوه و اقتدار خلفای عباسی،جایگاه اجتماعی ویژه ای داشت. این مقاله درپی آن است کـه بـا روش تبیینی- تحلیلی، نقش ایرانیان در پیشرفت هنرِ موسیقی را در دوره عباسـی تبیین کند.
خلاصه:
» (ابوالفرج اصــفهاني ١٤١٥: ج ٢ ص ٣٢٠) بدين ترتيب ، اعراب موســيقي ايراني را به لحاظ شــکل ، ســاختار و محتوا اقتباس کردند و اين وام گيري در عصــر عباسي به نقطه ي اوج خود رسيد؛ زيرا اولاً ايرانيان از بنيانگذاران دولت عباسي بودند، در دستگاه خلافت ، قدرت و مقام يافتند و از اين طريق ، در انتقال علم ، ادب و هنر ايراني به جهان اسلام کوشيدند؛ ثانياً خلفا روش پادشاهان ساساني را براي حکومت خود برگزيدند و کوشيدند از اين فرهنگ الگوبرداري کنند؛ بنابراين ، به دنبال ورود خالد برمکي به عنوان وزير به دربار عباسيان در زمان ابوالعباس سفاح (١٣٦-١٣٢ق ) نفوذ سياسي و فرهنگي ايرانيان در دستگاه خلافت آغاز شد(ابن طقطقي ١٣٦٠: ص ١٥٥) و افکار و عقايد، آداب و رسوم ، و فرهنگ و هنر ايراني در اين دوره ، مورد توجه قرار گرفت . برمکيان از خالد تا پسرش يحيي و نوه هايش فضل ، جعفر، موسي و محمد، همه در ترويج موسيقي، اقداماتي مؤثر انجام دادند و با حمايت از پژوهش هاي علمي و موسيقي دانان آن عصر، منشأ خدمات گسترده در اين زمينه شدند؛ بدين ترتيب و پس از اين تحولات ، ايرانيان خوشفکر و با ذوق که در دستگاه خلافت نفوذ داشــتند، کتاب هايي را که از دوره ي ســاســاني باقي مانده بود، به عربي برگرداندند و موســيقي دانان برجسته ي ايراني همچون ابراهيم بن ماهان موصلي، فرزندش اسحاق ، شاگرد اسحاق به نام زرياب ، منصور زلزل و چندين تن ديگر، موسيقي علمي را به زبان عربي بر پايه ي موسيقي عهد ساساني استوار کردند و رونق بخشيدند و علاوه بر اختراع و تکميل سـازها، کتاب هايي سـودمند نيز در زمينه ي موسـيقي تأليف کردند.
